VATAN-SIZLAR

MÜLTECİ NEDİR?

Irkı, dini, milliyeti, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi düşünceleri nedeniyle zulüm göreceği konusunda gerçekçi bir korku taşıyan veya bir saldırıya muhatap olan ve bu yüzden ülkesinden ayrılmak zorunda kalan ve korkusu nedeniyle geri dönemeyen veya dönmek istemeyen kişi, mülteci olarak adlandırılmaktadır.

SIĞINMACI NEDİR?

Mülteci olarak uluslararası koruma arayan ancak statüleri henüz resmi olarak tanınmamış kişilere denir.Yani mülteci hukuki statüsüne kavuşmak için bekleyenlerdir.

GÖÇMEN NEDİR?

Ülkesinden ekonomik veya diğer nedenlerle gönüllü olarak ayrılan kişi demek. Yani göçmenler ülkelerini kendi istekleri doğrultusunda terk ederken, mülteciler ve sığınmacılar ülkelerini terk etme zorunda kalan ya da terk ettirilen kişilerden oluşuyor.

Mülteci, sığınmacı ve göçmen kavramları yaygın olarak eş anlamlı ve birbirine karıştırılarak kullanılsa da kendine tanınan hak ve hukuki düzenleme farklılıkları nedeniyle birbirinden ayrılmaktadır.

Özellikle mültecilik konusu uluslararası hukukta önemsenen ve bir çok anlaşmaya konu olan bir durumdur.

İlk defa 1950 yılında Birleşmiş Milletler nezdinde BM Mülteciler Yüksek Komiserliği oluşturulmuştur. Bu komiserlik, çalışmaları dahilinde dünyadaki mülteci konularına çözümler bulunmaya çalışmıştır.

MÜLTECİ, SIĞINMACI VE GÖÇMENLERE DAİR ULUSLARARASI BAZI HUKUKİ DÜZENLEMELER :

Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme ve 1967 Protokolü

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (1950)

Vatansız Kişilerin Statüsüne İlişkin 1954 Sözleşmesi

Vatansızlığın Azaltılmasına İlişkin 1961 Sözleşmesi

Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, 1966

İşkenceye ve Diğer Zalimane, Gayriinsani veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme, 1984

Birleşmiş Milletler İşkence ve Diğer Zalimane, Gayriinsanî veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme’nin Seçmeli Protokolü

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme

Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’ne Ek Kara, Deniz ve Hava Yoluyla Göçmen Kaçakçılığına Karşı Protokol

Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

(https://www.unhcr.org/tr/turkiyedeki-multeciler-ve-siginmacilar)

Ayrıca Türkiye’nin Avrupa Birliği ile 2013 yılında imzaladığı Geri Kabul Anlaşması Vardır.ancak 2019 yılında anlaşmanın Askıya alındığı belirtilmiştir.

MÜLTECİLERLE İLGİLİ İMZALADIĞIMIZ BELGELER BİZİ BAĞLAR MI, UYMAZSAK NE OLUR?

Hukuk kuralları ilgili tarafları bağlayan kurallardır. Diğer kurallardan ayrılan noktası olarak uymayana yaptırım uygulanması söz konusudur. Nasıl ki devletin koyduğu kanuna tüm vatandaşlar uymakla mükellefse uluslararası sözleşmeleri imzalayan veya üye olduğu bir uluslararası kuruluşça çıkarılan kurala da taraf devletler uymak zorundadır.

Peki, hem sözleşmesi imzalayıp sonra da onaylayıp nihayetinde keyfi olarak sözleşme kurallarına, şartlarına uymamanın müeyyidesi var mıdır?

Uluslararası kurallara uymamanın müeyyidesi öğrenci ceza kanunu tarafından ceza tayin edilen bir fiili işlem gibi hemen müeyyidesi ortaya çıkan kurallar değildir.

Çoğu zaman anlaşmalara aykırılığım siyasi, ekonomik, cezai veya ilişkilerin kesilmesi gibi sonuçları olur.

Uluslararası alanda artık en güçlü devletlerin bile yalnız hareket etmekte zorlandığı bir gerçek. Devletle çok zor durumda kalmadıkça veya çok özel planları olmadıkça hukuk kuralları dahilinde hareket etmeyi tercih etmektedirler. Aksi küresel sistemden dışlanma ve yalnızlaşmayla başlayan ve sonrası daha köyü sonuçlara neden olacak durumlarla karşılaşılması muhtemeldir .

ÜLKEMİZİN MÜLTECİLER, SIĞINMACILAR VS. İLE İLGİLİ KURALLARA UYMAMASI HALİNDE NE GİBİ MÜEYYİDELER İLE KARŞILAŞABİLİR?

Bu sorunun cevabı iki başlıkta incelenebilir:

Hukuki ve siyasi.

Hukuki olarak imzalanan, taahhüt edilen şartlara uymamak sözleşmenin diğer taraflarında yukarıda bahsedilen ciddi tepkilerin oluşmasına neden olabilir.

Siyasi sonuçlarının neler olabileceği konunun muhatapları için önemi, stratejik durum, diğer ülkelerin konuya bakışı, beklentiler, tahminler vs. gibi muhtelif koşullara göre neticeler doğurabilir.

TÜRKİYE KAPISI ÇALAN HER MÜLTECİYİ HUKUKEN KABUL ETMEK ZORUNDA MIDIR?

Taraf olunan anlaşmalar ve kurallar gereği uluslararası hukukça mültecidir denilen her insanı taraf olan devlet kabul etmek zorundadır.

Peki mesela Yunanistan vs. Avrupa Birliği üyesi ülkeler sınırlarına gelen mültecileri neden kabul etmiyor?

Ülkemiz üzerinden geçenler hakkında, yukarıda bahsedilen geri kabul anlaşmasını gerekçe göstererek onların bizde kalmasını gerektiği şeklinde hukuki gerekçeler sunuyorlar.

Ülkemiz üzerinden değil de farklı kanallar gidenler hakkında ise çok da hukuki olmayan gereklere dayandıkları görülüyor.

GÖÇMENLERİ KABUL ETME ZORUNLULUĞU VAR MIDIR?

Esasen göçmenlik tam olarak tanımlamış bir durum değildir.Hukuken netleşmeyen bu bir durum Göçmenlik daha çok ekonomik temelli olduğu için bu insanların kabulü zorunluluğu yoktur.

Av.Arb.Mesut İSKENDEROĞLU

TRABZON